Lichen planus is een aandoening waar veel mensen nog nooit van gehoord hebben, totdat ze er zelf mee te maken krijgen. Toch komt het vaker voor dan je denkt. Het kan zowel op de huid als in de mond voorkomen, en soms zelfs op de geslachtsdelen. Omdat de klachten uiteenlopen van kleine witte streepjes tot een pijnlijk branderig gevoel bij eten of drinken, is het goed om te weten wat lichen planus precies is, wat de oorzaken kunnen zijn en hoe het behandeld kan worden.
Wat is lichen planus?
Lichen planus is een chronische ontstekingsziekte van de huid en de slijmvliezen. Je zou het kunnen zien als een soort vergissing van het afweersysteem. Normaal gesproken beschermt ons immuunsysteem ons lichaam tegen indringers zoals bacteriën en virussen. Bij lichen planus richt het afweersysteem zich echter per ongeluk op eigen huid- en slijmvliescellen. Daarom wordt lichen planus vaak een auto-immuunziekte genoemd.
Het is belangrijk om te weten dat lichen planus niet besmettelijk is. Je kunt het dus niet krijgen van iemand anders.
Waar kan lichen planus voorkomen?
Lichen planus kan op verschillende plekken in het lichaam tot uiting komen:
In de mond (orale lichen planus) – dit wordt ook wel planus in de mond genoemd. Hierbij zie je vaak witte streepjes op het mondslijmvlies, bijvoorbeeld aan de binnenkant van de wangen, de tong of het tandvlees. Soms geeft dit geen klachten, maar het kan ook een mond die klachten geeft zijn, met pijn of een branderig gevoel.
Op de huid – dit heet lichen planus op de huid. Het uit zich vaak als paarse of roodbruine bultjes, soms met een netwerk van witte lijntjes erop.
Op de geslachtsdelen – zowel mannen als vrouwen kunnen plekjes krijgen op de geslachtsdelen, wat pijnlijk of vervelend kan zijn.
Hoe herken je lichen planus in de mond?
De meest voorkomende vorm is de orale lichen planus. Dit herken je vaak aan:
Witte streepjes of een kantachtig patroon in de mond
Plekjes of zweertjes op verschillende plaatsen in de mond
Een pijnlijk branderig gevoel, vooral bij eten of drinken van pittige of zure voedingsmiddelen
Soms wondjes of zweertjes die langzaam genezen
Niet iedereen heeft klachten. Sommige mensen ontdekken het pas bij een controle bij de tandarts.
Mogelijke oorzaken
De precieze oorzaak van lichen planus is vaak onbekend. Wel zijn er een aantal zaken die een rol kunnen spelen:
Het kan veroorzaakt worden door contact met vullingen in tanden en kiezen. Vooral oude amalgaamvullingen kunnen soms een reactie geven in het mondslijmvlies. Toch geldt dat vervanging van dergelijke vullingen leidt niet altijd tot verbetering.
Soms kan het een reactie zijn op bepaalde medicijnen.
Stress en een verstoord immuunsysteem lijken de klachten te kunnen verergeren.
Erfelijke aanleg kan ook een rol spelen.
Is lichen planus gevaarlijk?
Lichen planus is meestal vervelend, maar niet levensbedreigend. Toch is het belangrijk om het goed in de gaten te houden. In zeldzame gevallen kan lichen planus in de mond zich ontwikkelen tot mondkanker. Het risico is klein, maar om die reden wordt geadviseerd om minimaal één keer per jaar een controle te laten doen bij de tandarts of specialist.
Behandeling van lichen planus
Niet iedereen met lichen planus hoeft behandeld te worden. Als je geen klachten hebt, is behandeling vaak niet nodig. Heb je wel klachten, dan zijn er verschillende mogelijkheden.
1. Zalven en gels
De meest gebruikte behandeling is het aanbrengen van de zalf op de plekken in de mond. Meestal gaat het om een zalf of gel met corticosteroïden, die de ontsteking remt.
Breng de zalf op het mondslijmvlies ter plaatse voorzichtig aan.
Wacht daarna minstens een half uur niet eten of drinken, zodat de zalf goed kan inwerken.
Gebruik het middel altijd volgens het meegegeven voorschrift van je arts.
2. Spoelmiddelen
Hiervoor kan een zalf en soms ook een spoelmiddel worden voorgeschreven. Een spoelmiddel kan vooral nuttig zijn als er op meerdere plaatsen in de mond klachten zijn.
3. Aanpassing van vullingen
Soms blijkt de lichen planus te zijn ontstaan door een overgevoeligheid voor bepaalde vullingen in tanden en kiezen. Als dat zo is, kan vervanging worden overwogen. Maar: vervanging van dergelijke vullingen leidt niet altijd tot verbetering. Het hangt af van de situatie.
4. Ondersteuning en begeleiding
Naast medische behandeling helpt het om pittig of zuur eten te vermijden als dit klachten geeft. Ook stoppen met roken en het beperken van alcoholgebruik kan gunstig zijn voor het mondslijmvlies.
Leven met lichen planus
Hoewel lichen planus meestal een chronische aandoening is, zijn de klachten vaak goed te onderdrukken met de juiste behandeling. Het kan wel periodes geven waarin de klachten opspelen en dan weer rustig worden.
Er bestaan patiëntenorganisaties zoals de Lichen Planus Vereniging Nederland, die mensen met deze aandoening ondersteunen. Ook de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie geeft informatie en richtlijnen over de behandeling.
Veelgestelde vragen (FAQ)
1. Kan lichen planus vanzelf overgaan?
Ja, in sommige gevallen verdwijnen de plekken vanzelf, vooral op de huid. In de mond is de aandoening vaak hardnekkiger en kan het jaren blijven bestaan.
2. Is lichen planus besmettelijk?
Nee, lichen planus is geen infectieziekte en je kunt het niet doorgeven aan anderen.
3. Mag ik alles blijven eten en drinken?
Dat kan, maar veel mensen merken dat pittig, zuur of sterk gekruid eten en drinken een pijnlijk branderig gevoel kan geven. Vermijd deze producten als je merkt dat ze klachten verergeren.
4. Moet ik altijd behandeld worden?
Nee, als je geen klachten hebt is behandeling meestal niet nodig. Bij klachten schrijft de arts vaak een zalf of spoelmiddel voor.
5. Hoe vaak moet ik op controle komen?
Minstens 1 keer per jaar. Heb je veel klachten of veranderingen in de mond, dan is vaker controleren verstandig.
6. Helpt het vervangen van vullingen?
Soms wel, soms niet. Bij sommige mensen wordt lichen planus veroorzaakt door contact met vullingen in tanden en kiezen, maar bij anderen blijft het probleem bestaan, ook na vervanging.
7. Kan lichen planus gevaarlijk zijn?
Meestal niet, maar er bestaat een klein risico dat het zich in de mond ontwikkelt tot mondkanker. Daarom zijn controles zo belangrijk.