Verstandskies laten trekken: zo verloopt de behandeling en het herstel

Bijna iedereen krijgt er vroeg of laat mee te maken: een verstandskies die problemen geeft. Soms komt de kies scheef door, soms past hij simpelweg niet in de kaak, en soms zorgt hij voor terugkerende ontstekingen. In veel gevallen is de oplossing hetzelfde — de kies moet eruit. Maar hoe gaat dat eigenlijk in zijn werk? Wanneer kan je eigen tandarts de kies gewoon trekken, en wanneer moet je naar de kaakchirurg voor een operatieve verwijdering? In dit artikel nemen we je stap voor stap mee door de behandeling, de verdoving, het herstel en alles wat je zelf kunt doen om de genezing vlot te laten verlopen.

Wat zijn verstandskiezen eigenlijk?

Verstandskiezen zijn de achterste kiezen in je gebit, ook wel de derde molaren genoemd. Ze breken meestal door tussen je zeventiende en vijfentwintigste levensjaar — vandaar de naam: je bent dan “tot verstand gekomen”. De meeste mensen hebben er vier, in elke hoek van de mond één, maar het komt ook voor dat er kiezen ontbreken of dat ze nooit doorbreken en verborgen blijven in het kaakbot.

Onze verre voorouders hadden deze extra kiezen hard nodig om taai en ongekookt voedsel te vermalen. Tegenwoordig is ons voedsel zachter en is onze kaak in de loop van de evolutie kleiner geworden. Het gevolg: bij veel mensen is er simpelweg niet genoeg ruimte voor de verstandskiezen.

Waarom worden verstandskiezen getrokken?

Een verstandskies die netjes doorbreekt, goed bereikbaar is met je tandenborstel en geen klachten geeft, mag gewoon blijven zitten. Trekken “voor de zekerheid” gebeurt in Nederland steeds minder. Er zijn echter goede redenen waarom een tandarts of kaakchirurg kan adviseren om de kies te verwijderen:

• Te weinig ruimte in de kaak. De kies breekt scheef of maar half door en drukt tegen de kies ervoor. Dit kan pijn veroorzaken en het gebit ontregelen.
• Terugkerende ontsteking van het tandvlees (pericoronitis). Bij een half doorgebroken kies blijft er een tandvleesflapje over de kies liggen. Daaronder hopen zich bacteriën en voedselresten op, met pijnlijke ontstekingen als gevolg.
• Gaatjes (cariës). Verstandskiezen zitten ver achterin en zijn lastig schoon te houden. Ook de kies ervoor kan gaatjes krijgen op de plek waar de verstandskies tegenaan drukt.
• Schade aan de buurkies. Een scheef liggende verstandskies kan de wortel van de kies ernaast beschadigen.
• Een cyste of andere afwijking. Rond een niet-doorgebroken kies kan zich in zeldzame gevallen een cyste vormen die het kaakbot aantast.
• Orthodontie. Soms moet een verstandskies wijken om ruimte te maken bij een beugelbehandeling.

Gewoon trekken of operatief verwijderen: wat is het verschil?

Dit is de vraag die veel mensen bezighoudt — en het antwoord hangt vooral af van hoe de kies in je kaak zit.

Wanneer kan de tandarts de kies gewoon trekken?

Is de verstandskies volledig doorgebroken, staat hij redelijk recht en zijn de wortels niet ingewikkeld gevormd? Dan kan je eigen tandarts de kies meestal gewoon trekken, net als elke andere kies. Dit heet een extractie. Ook de KNMT bevestigt op Allesoverhetgebit.nl dat veel tandartsen verstandskiezen tegenwoordig zelf trekken.

Wanneer is een operatieve verwijdering nodig?

Een verwijzing naar de kaakchirurg (of een tandarts die chirurgische verwijderingen uitvoert) volgt meestal als:

• de kies niet of maar gedeeltelijk is doorgebroken en nog (deels) onder het tandvlees of in het kaakbot ligt;
• de kies scheef of horizontaal ligt;
• de wortels gekromd zijn of dicht bij een zenuwbaan in de onderkaak liggen;
• een eerdere poging tot trekken is mislukt of de kies bij het trekken is afgebroken.

Bij een operatieve verwijdering wordt het tandvlees opengemaakt en wordt soms een beetje kaakbot weggenomen om bij de kies te kunnen. Grote kiezen worden regelmatig in stukken gedeeld en in delen verwijderd — dat klinkt heftig, maar het maakt de ingreep juist kleiner en het herstel vlotter.

Hoe verloopt het trekken bij de tandarts?

Een gewone extractie is meestal binnen een kwartier klaar. Zo gaat het in zijn werk:

1. Verdoving. De tandarts verdooft de kies en het omliggende tandvlees met een plaatselijke verdoving. Je voelt tijdens de behandeling geen pijn, wel druk.
2. Losmaken. Met een instrument (een hevel) wordt de kies voorzichtig losgewrikt van het kaakbot en de vezels die hem op zijn plek houden.
3. Trekken. Met een verstandskiestang wordt de kies uit de kaak verwijderd. Je hoort soms een krakend geluid — dat is normaal en zijn de vezels die loslaten.
4. Wond dichtdrukken. Je bijt ongeveer een kwartier tot een half uur op een gaasje, zodat er een bloedstolsel in de wond kan ontstaan. Dat stolsel is de natuurlijke “pleister” van je lichaam en essentieel voor de genezing.

Hechtingen zijn bij een gewone extractie meestal niet nodig.

Hoe verloopt de operatieve verwijdering?

Bij de kaakchirurg duurt de ingreep per kies doorgaans 15 tot 30 minuten. De stappen op een rij:

1. Verdoving. Ook hier krijg je een plaatselijke verdoving, vaak wat uitgebreider dan bij de tandarts. Bij een onderverstandskies wordt de hele zenuwbaan van de onderkaak verdoofd, waardoor ook je lip, tong en kin gevoelloos worden.
2. Tandvlees openen. De chirurg maakt een kleine snede in het tandvlees en klapt dit iets opzij, zodat de kies en het bot zichtbaar worden.
3. Bot wegnemen (indien nodig). Ligt de kies (deels) in het bot, dan wordt met een boortje een klein beetje bot verwijderd. Je voelt hier niets van, maar hoort en voelt wel trillingen.
4. Kies verwijderen. De kies wordt in zijn geheel of in delen verwijderd.
5. Schoonmaken en hechten. De wond wordt schoongespoeld en gehecht. Meestal worden oplosbare hechtingen gebruikt die na één tot twee weken vanzelf verdwijnen.

Worden er meerdere verstandskiezen verwijderd, dan gebeurt dat soms in één afspraak (bijvoorbeeld beide kiezen aan één kant) en soms verspreid over twee afspraken, zodat je aan één kant van je mond kunt blijven kauwen.

Wel of geen verdoving — en welke?

Zonder verdoving een kies trekken gebeurt in Nederland niet: een plaatselijke verdoving is altijd de standaard, zowel bij de tandarts als bij de kaakchirurg. De verdoving werkt binnen enkele minuten en houdt twee tot vier uur aan.

Zie je enorm op tegen de behandeling of heb je last van tandartsangst? Bespreek dat vooraf. Er zijn aanvullende mogelijkheden:

• Lachgas (sedatie). Je blijft wakker, maar voelt je ontspannen en minder angstig. Wordt aangeboden door sommige praktijken en angstpoli’s.
• Roesje (intraveneuze sedatie). Je krijgt een slaapverwekkend middel via een infuus en krijgt weinig tot niets van de behandeling mee. Dit gebeurt in het ziekenhuis of een gespecialiseerde kliniek.
• Volledige narcose. Alleen in uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld bij extreme angst, een verstandelijke beperking of een zeer complexe ingreep waarbij alle vier de kiezen tegelijk verwijderd worden.

Goed om te weten: sedatie en narcose worden niet altijd (volledig) vergoed en vereisen dat iemand je naar huis begeleidt.

Het herstel: wat kun je verwachten?

De eerste 24 uur

De eerste dag is het belangrijkste doel: het bloedstolsel in de wond beschermen. Houd je daarom aan deze regels:

• Niet spoelen, niet zuigen, geen rietje gebruiken. Door zuigkracht of spoelen kan het stolsel losraken.
• Niet roken. Roken vertraagt de genezing sterk en vergroot de kans op complicaties aanzienlijk. Stel het minimaal 24 uur uit, liever enkele dagen.
• Koelen. Leg een coldpack (in een theedoek gewikkeld) tegen je wang: steeds 10 tot 15 minuten op, dan even af. Dit remt de zwelling.
• Rustig aan doen. Vermijd sporten, zwaar tillen en bukken; door een verhoogde bloeddruk kan de wond opnieuw gaan bloeden.
• Slapen met je hoofd iets hoger, bijvoorbeeld op een extra kussen. Dat vermindert het kloppende gevoel en de zwelling.

Een beetje nabloeden is normaal: je speeksel kan de eerste dag roze gekleurd zijn. Blijft de wond echt bloeden, bijt dan opnieuw een half uur stevig op een opgevouwen (steriel) gaasje.

De dagen erna

Na een operatieve verwijdering is de zwelling op dag twee tot drie het grootst — schrik daar niet van, daarna neemt hij snel af. Ook deze klachten zijn normaal:

• Een stijve kaak waardoor je je mond minder ver kunt openen (trismus). Dit trekt na enkele dagen tot een week weg.
• Een blauwe plek op de wang of hals.
• Lichte verhoging in de eerste dagen.
• Een vervelende smaak of geur uit de wond.

Vanaf de dag na de behandeling mag je weer voorzichtig je tanden poetsen — de wond zelf sla je over. Vaak wordt geadviseerd om vanaf dan enkele keren per dag te spoelen met lauw zout water (een theelepel zout op een glas water) of een chloorhexidine-mondspoeling, vooral na het eten.

Na een gewone extractie ben je meestal binnen enkele dagen klachtenvrij. Na een operatieve verwijdering duurt het volledige herstel gemiddeld één tot twee weken; het bot zelf geneest in de maanden daarna verder.

Pijnstilling

Neem de eerste pijnstiller het liefst al voordat de verdoving is uitgewerkt — pijn voorkomen werkt beter dan pijn bestrijden. Meestal wordt paracetamol geadviseerd, eventueel aangevuld met ibuprofen als je dat mag gebruiken. De kaakchirurg geeft je hierover een persoonlijk advies mee. Gebruik liever geen aspirine: dat verdunt het bloed en vergroot de kans op nabloeden.

Eten en drinken na het trekken

Een veelgestelde vraag — en terecht, want de juiste voeding maakt het herstel een stuk comfortabeler.

Wacht met eten en warme dranken tot de verdoving is uitgewerkt. Zolang je mond gevoelloos is, kun je ongemerkt op je wang of tong bijten of je mond branden.

De eerste dagen: zacht en lauw. Denk aan:

• yoghurt, kwark en vla
• soep (lauwwarm, niet gloeiend heet)
• gladde smoothies (uit een glas of met een lepel — géén rietje!)
• aardappelpuree en goed gekookte groenten
• roerei, pasta, havermout
• ijs — koud is zelfs prettig tegen de zwelling

Wat kun je beter vermijden?

• hete dranken en gerechten (bevorderen nabloeden)
• harde, scherpe of kruimelige producten zoals chips, noten, hard brood en beschuit
• kleine zaadjes en pitjes die in de wond kunnen blijven zitten
• alcohol, minimaal 24 uur en zolang je pijnstillers gebruikt
• prikkelend eten met veel zuur of scherpe kruiden

Kauw de eerste dagen zoveel mogelijk aan de andere kant van je mond. Na drie tot vijf dagen kun je meestal geleidelijk weer overstappen op je normale voeding, op geleide van wat comfortabel voelt.

Mogelijke complicaties: waar moet je op letten?

De meeste verwijderingen genezen zonder problemen, maar het is goed om te weten wat er kán gebeuren:

• Dry socket (alveolitis). Bij ongeveer een op de twintig tot dertig verwijderingen — vaker bij rokers — raakt het bloedstolsel los of ontwikkelt het zich niet goed. Kenmerkend: de pijn wordt drie tot vijf dagen ná de behandeling juist erger in plaats van minder, vaak met uitstraling naar het oor. Dit is goed te behandelen, maar je moet er wel voor terug naar de behandelaar.
• Nabloeding. Meestal te verhelpen door opnieuw op een gaasje te bijten. Stopt het bloeden niet, neem dan contact op.
• Ontsteking van de wond. Toenemende pijn, zwelling die na dag drie weer erger wordt, pus of koorts kunnen wijzen op een infectie.
• Tijdelijk doof gevoel. Bij onderverstandskiezen loopt een gevoelszenuw vlak langs de wortels. In zeldzame gevallen is de lip, kin of tong na de ingreep tijdelijk (heel zelden blijvend) gevoelloos of tintelend. De kaakchirurg schat dit risico vooraf in op de röntgenfoto en bespreekt het met je.
• Contact met de bijholte. Bij bovenverstandskiezen kan een kleine opening naar de kaakholte ontstaan. Die geneest meestal vanzelf, soms met een extra hechting.

Neem contact op met je tandarts of kaakchirurg als: de pijn na enkele dagen toeneemt in plaats van afneemt, je koorts krijgt boven de 38,5 °C, de zwelling na dag drie erger wordt, je moeite krijgt met slikken of ademen, of de wond blijft bloeden ondanks het dichtbijten met een gaasje.

Wat kost het trekken van een verstandskies?

Trekt je eigen tandarts de kies, dan valt dit onder de reguliere tandartstarieven. Zonder aanvullende tandartsverzekering betaal je de kosten (verdoving, extractie en eventuele röntgenfoto) zelf; met een aanvullende verzekering wordt dit meestal (deels) vergoed.

Rekenvoorbeeld: een gewone extractie van één verstandskies met verdoving en een kleine röntgenfoto komt uit op maximaal € 96,01 (X10 + A10 + H11). Wordt de kies moeizaam en chirurgisch verwijderd, mét voorbereiding van de praktijkruimte en hechtingen, dan loopt dat op tot maximaal € 294,81 (X10 + A10 + H35 + H90 + H26 + H21). Welke codes je tandarts precies declareert verschilt per situatie, dus vraag vooraf om een begroting.

Word je verwezen naar de kaakchirurg, dan geldt een belangrijke uitzondering: kaakchirurgie valt onder de basisverzekering. De behandeling wordt dus vergoed, maar telt wel mee voor je eigen risico. Controleer vooraf ook of het ziekenhuis of de kliniek een contract heeft met jouw zorgverzekeraar.

Veelgestelde vragen

Doet een verstandskies trekken pijn?

Tijdens de behandeling voel je door de verdoving geen pijn, wel druk en duwen. De napijn valt met paracetamol (eventueel aangevuld met ibuprofen) goed te onderdrukken en neemt na twee tot drie dagen duidelijk af.

Hoe lang duurt het herstel?

Na een gewone extractie ben je meestal na twee tot drie dagen weer de oude. Na een operatieve verwijdering duurt het herstel gemiddeld een week; bij het verwijderen van meerdere kiezen tegelijk soms iets langer.

Kan ik na de behandeling werken?

Na een gewone extractie kun je meestal dezelfde of de volgende dag weer aan het werk. Na een operatieve verwijdering is het verstandig om één tot enkele dagen rustig aan te doen, zeker bij fysiek werk.

Moeten alle vier de verstandskiezen eruit?

Nee. Alleen kiezen die klachten geven of naar verwachting problemen gaan veroorzaken, worden verwijderd. Een gezonde, goed bereikbare verstandskies mag gewoon blijven zitten.

Groeit een verstandskies terug?

Nee, een getrokken kies komt niet terug. Heel zeldzaam heeft iemand een extra (boventallige) kies achter de verstandskies, maar dat is op de röntgenfoto vooraf zichtbaar.